Dit wordt een fantastisch boek om uit te lezen!
In paragraaf 1.2 van De meeste mensen deugen introduceert Rutger Bregman het idee dat ons negatieve beeld van de mens een soort nocebo vormt: wie denkt dat mensen slecht zijn, zal dit ook waar maken. Een self-fulfilling prophecy.
Maar hier wringt iets. Neem het eerdere verhaal van Tom Postmes: studenten krijgen een brandend vliegtuig voorgelegd en voorspellen chaos en egoïsme. Ofwel, veel mensen geloven dat de mens in noodsituaties terugvalt in gedrag. In werkelijkheid helpen passagiers elkaar, geven gewonden voorrang en handelen ordelijk. Als het nocebo-effect zo krachtig is, en als iedereen lijkt te geloven in het slechte van de mens, dan zouden mensen in noodsituaties hun eigen verwachtingen moeten waarmaken. Ze geloven immers dat ze terugvallen op hun instincten. Maar dat gebeurt niet. Mensen tonen juist behulpzaamheid en kalmte. Ja, of al die mensen uit het gedocumenteerde bewijs moeten net allemaal mensen zijn die wél geloven in het goede van de mens.
De conclusie is dat het negatieve mensbeeld niet altijd bewaarheid wordt. Het nocebo-effect heeft grenzen. Zelfs wanneer we collectief geloven dat mensen in extreme situaties slecht zullen handelen, treedt dat gedrag vaak niet op. En de vraag is, wat is dan de relevantie van het nocebo-effect?
In deze paragraaf komt ook het werkelijke doel van het boek naar voren. Dat is niet om te bewijzen dat mensen goed of slecht zijn, of dat ze deugen, maar het “zal slechts betogen dat we van nature, als kind, op een onbewoond eiland, als een oorlog begint, of de dijken breken, een sterke voorkeur hebben voor dat goede been. Ik zal een grote hoeveelheid wetenschappelijk bewijs aandragen waaruit blijkt dat een positiever mensbeeld realistisch is. Tegelijkertijd denk ik dat het nog realistischer kan worden als we erin gaan geloven”.
Als het boek hier mee was begonnen dan had ik het doel omarmd, toegejuicht, en met een frisse en open mind tegemoet getreden. Nu echter, na toch behoorlijk wat rammelende redeneringen en dramatiek, kan ik alleen maar hopen dat het aangedragen bewijs nauwkeuriger wordt onderzocht en gepresenteerd.